Họa sĩ – NTK Thủy Nguyễn: “Thành công là giữ được sự bình an và nhất quán với chính mình”

Trong cuộc trò chuyện này, họa sĩ – NTK Thủy Nguyễn chia sẻ về tư duy sáng tạo, hành trình gìn giữ bản sắc Việt trong nghệ thuật đương đại, vai trò của The Factory và cách chị định nghĩa thành công.

• Chị từng trượt Đại học Mỹ thuật 3 lần, tổ chức triển lãm tranh đầu tiên năm 18 tuổi khi chưa vào được trường, rồi khi tu nghiệp ở Ukraine, chị đã tự học thiết kế không qua trường lớp chính quy. Nhìn lại, những "lần trượt" và những "cú tự học" đó đã định hình con người sáng tạo của chị như thế nào - là thiệt thòi hay là lợi thế?

Tôi chưa bao giờ xem những lần “trượt” ấy là thất bại hay thiệt thòi. Ngược lại, đó là những bước ngoặt quan trọng đưa tôi đến một con đường khác biệt hơn.

Việc mất nhiều thời gian để bước vào môi trường đào tạo chính quy vô tình cho tôi cơ hội hình thành tư duy độc lập từ rất sớm. Nếu trường học mang đến kỹ thuật và những hệ quy chiếu thẩm mỹ có sẵn, thì quá trình tự học lại buộc tôi liên tục tự hỏi: “Mình là ai, mình đang ở đâu, mình thực sự muốn điều gì và mình có thể làm được gì?”. Chính sự tự vấn đó giúp tôi dần xây dựng một hệ giá trị và ngôn ngữ sáng tạo phù hợp nhất với bản thân.

Nhìn lại hôm nay, tôi nghĩ đó là một lợi thế lớn. Nó cho tôi thời gian, trải nghiệm, cả sự tự do lẫn những va chạm cần thiết để trở thành con người của hiện tại. Thay vì được định hình sẵn theo một khuôn mẫu cố định, tôi có khoảng trống để tự quan sát, tự nhìn lại toàn bộ hành trình của mình như ngắm một bức tranh dần hoàn thiện qua từng lớp màu của thời gian và trải nghiệm.

• Chị hoạt động đồng thời ở nhiều vai trò: họa sĩ thị giác (Tia-Thủy Nguyễn), nhà thiết kế thời trang (Thủy Design House), nhà sản xuất điện ảnh, người sáng lập The Factory. Mỗi vai trò đó nuôi dưỡng các vai còn lại như thế nào? Và có bao giờ chúng mâu thuẫn với nhau, khiến chị phải chọn một?

Có lẽ nhờ hình thành tư duy tự do từ sớm nên tôi không nhìn những lĩnh vực đó như các vai trò tách biệt. Với tôi, hội họa là khoảng lặng để đối thoại với không gian và cảm xúc; thời trang giúp hiểu về chuyển động, cấu trúc cơ thể và cách con người hiện diện trong không gian; điện ảnh rèn cho tôi nhịp điệu, cảm xúc và khả năng kể chuyện; còn The Factory mang lại trải nghiệm về việc xây dựng một hệ sinh thái nghệ thuật bền vững và nuôi dưỡng cộng đồng sáng tạo.

Tất cả thực ra chỉ là những phần khác nhau của cùng một dòng chảy. Chúng tương hỗ, bồi đắp và làm giàu cho nhau mỗi ngày. Tôi không nghĩ mình đang làm nhiều việc khác nhau, mà chỉ đang tiếp cận cùng một vấn đề từ nhiều góc nhìn.

Tôi cũng chưa bao giờ cảm thấy phải lựa chọn giữa cái này hay cái kia. Khi mọi vai trò hòa quyện tự nhiên, chúng không cạnh tranh mà ngược lại còn nuôi dưỡng lẫn nhau để trở nên hoàn chỉnh hơn.

• Từ tranh Đông Hồ trên gấm vóc, đến tác phẩm điêu khắc thạch anh cho Christian Dior, đến sắp đặt vĩnh viễn tại Monaco, chị đi từ văn hóa dân gian Việt đến đỉnh cao nghệ thuật đương đại thế giới theo một logic nào? Chị có khi nào cảm thấy phải "hi sinh" bản sắc Việt để được quốc tế chấp nhận không?

Tôi chưa bao giờ nghĩ nghệ thuật cần phải “hy sinh bản sắc” để đổi lấy sự công nhận quốc tế. Ngược lại, tôi tin rằng điều khiến một tác phẩm có khả năng chạm đến thế giới sâu sắc nhất lại chính là tính chân thật và chiều sâu văn hóa bên trong nó.

Khi đưa các yếu tố văn hóa Việt Nam vào tác phẩm, tôi không xem chúng như những hình ảnh mang tính minh họa hay đại diện bề mặt. Điều tôi quan tâm là logic nội tại ẩn bên trong văn hóa ấy: từ nhịp điệu, cấu trúc, tỷ lệ, tính thủ công cho đến cách người Việt cảm nhận về thiên nhiên, ký ức và đời sống.

Khi đào sâu đến tầng bản chất đó, tác phẩm tự nhiên vượt khỏi giới hạn của những khái niệm như “Việt Nam” hay “quốc tế”. Nó trở thành một ngôn ngữ nghệ thuật mang tính phổ quát hơn, nơi con người ở bất kỳ nền văn hóa nào cũng có thể cảm nhận được sự rung động và cảm xúc chung.

Vì thế, hành trình từ tranh dân gian trên gấm vóc đến điêu khắc thạch anh cho Dior hay các sắp đặt công cộng tại châu Âu, với tôi không phải là sự thay đổi bản sắc, mà là quá trình đưa những giá trị rất Việt bước vào một không gian đối thoại rộng lớn hơn của nghệ thuật đương đại thế giới.

• Năm 2016, chị thành lập The Factory khi đang rất thành công với thương hiệu thời trang của mình. Đó là quyết định kinh doanh hay nghệ thuật? Để hoàn thành tác phẩm “Lady Cloud” cho Dior trong thời gian ngắn với một chất liệu hoàn toàn mới, chị quản lý áp lực sáng tạo như thế nào?

Việc thành lập The Factory Contemporary Arts Centre không xuất phát từ một quyết định kinh doanh hay nghệ thuật đơn thuần, mà từ nhu cầu xây dựng một hệ sinh thái.

Tôi nghĩ nghệ thuật cần có “hạ tầng”: cần những không gian để đối thoại, để va chạm, để nghệ sĩ và công chúng cùng tham gia vào một quá trình trao đổi liên tục. The Factory ra đời từ mong muốn tạo nên một bối cảnh như vậy cho nghệ thuật đương đại tại Việt Nam.

Sau gần mười năm vận hành, The Factory khiến tôi thay đổi rất nhiều trong cách nhìn về vai trò của nghệ thuật. Tôi nhận ra nghệ thuật không tồn tại độc lập. Một tác phẩm chỉ thực sự có đời sống khi được đặt trong mối liên hệ với cộng đồng, với xã hội và với những phản hồi, đối thoại mà nó tạo ra. Chính sự kết nối đó giúp nghệ thuật tiếp tục phát triển và có ý nghĩa lâu dài.

Nhiều người cho rằng áp lực sẽ bóp nghẹt sáng tạo, nhưng với tôi, điều thực sự nguy hiểm lại là sự thiếu kỷ luật. Hai tháng để hoàn thành “Lady Cloud” với chất liệu hoàn toàn mới là một thử thách lớn, nhưng tôi xem đó là cơ hội để kiểm chứng khả năng vận hành và giới hạn của chính mình.

Tôi luôn nghĩ sáng tạo không chỉ đến từ cảm hứng hay những khoảnh khắc thăng hoa. Nó còn là một quá trình lao động rất nghiêm túc, có cấu trúc và tính kỷ luật cao. Khi xây dựng được một hệ thống làm việc đủ vững, áp lực sẽ không còn là trở ngại mà trở thành lực đẩy giúp mình tập trung hơn, quyết liệt hơn và đi xa hơn trong tư duy sáng tạo.

• Chị từng nói thành tựu lớn nhất của mình là một ngôi nhà với bốn em bé. Vậy “Mộng bình thường” và thành công được chị định nghĩa ra sao?

“Mộng bình thường” nghe có vẻ giản dị, nhưng với tôi đó lại là một trạng thái rất khó đạt được. Đó là khả năng giữ cân bằng giữa nhiều yếu tố phức tạp: gia đình, công việc, sáng tạo và đời sống nội tâm. Một gia đình yên ấm, một hành trình nghề nghiệp nhiều áp lực, cùng một tâm hồn vẫn giữ được sự nhạy cảm và bình an, để duy trì tất cả những điều đó trong thời gian dài không hề đơn giản.

Vì thế, tôi không định nghĩa thành công bằng quy mô, sự nổi tiếng hay việc liên tục chinh phục những đỉnh cao mới. Với tôi, thành công là khi mình vẫn giữ được sự nhất quán với con người thật của mình, giữ được sự bình an, tự do nội tâm và khả năng yêu thương giữa một thế giới luôn chuyển động và thay đổi không ngừng.

Xin chân thành cảm ơn chị!