Jenny Lâm: Lãnh đạo là chọn sự bình an với chính mình

PV: Chào chị Jenny Lâm, chị đã lớn lên như thế nào trong một gia đình có truyền thống lớn trong ngành ngân hàng Việt Nam? Điều đó ảnh hưởng ra sao đến cách chị nhìn thế giới kinh doanh?

Jenny Lâm: Năm 1993, khi tôi 14 tuổi, Ba và Má tôi là hai trong số 20 thành viên sáng lập một ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM. Hai năm sau, tôi sang Tây Úc du học. Mỗi dịp nghỉ hè trở về, Ba thường đưa tôi đi cùng đến các sự kiện của ngân hàng. Dù khi ấy còn nhỏ, chưa hiểu nhiều về tài chính, nhưng việc được lắng nghe các cô chú trao đổi đã khiến môi trường doanh nghiệp trở nên rất tự nhiên với tôi.

Trước khi bước vào lĩnh vực ngân hàng, Ba tôi là Giám đốc một doanh nghiệp nhà nước chuyên xuất khẩu hàng thủ công. Từ lớp 3, tôi đã được Ba hướng dẫn thêu tay, kiểm hàng và quan sát mọi người làm việc. Má tôi vốn là bác sĩ sản khoa, nhưng đầu những năm 1990, bà rời ngành y để thành lập công ty sản xuất hàng thêu xuất khẩu sang Úc và châu Âu. Tuổi thơ của tôi vì thế gắn liền với môi trường kinh doanh của cả Ba và Má.

Điều quý giá nhất tôi nhận được từ gia đình không phải là một con đường sự nghiệp vạch sẵn, mà là những nguyên tắc nghề nghiệp được nhắc lại mỗi ngày. Ba luôn khẳng định trong tài chính, đạo đức và minh bạch là nền tảng quan trọng nhất; ngân hàng có trách nhiệm không chỉ với cổ đông mà còn với niềm tin của người gửi tiền – điều không bao giờ được phép đánh đổi.

PV: Có khoảnh khắc hay câu chuyện nào từ gia đình mà chị vẫn mang theo như một kim chỉ nam trong hành trình của mình?

Jenny Lâm: Trong những năm cuối trước khi rời khỏi ngân hàng do mình đồng sáng lập, Ba đã chia sẻ với tôi một điều mà đến giờ tôi vẫn khắc cốt ghi tâm: “Khi quyết định một việc liên quan đến nhiều người, đừng để họ vì quyết định của con mà phải trăn trở hay bất an. Nếu một quyết định khiến người khác phải mang theo sự bất an, con cần suy nghĩ thêm.”

Ba cũng dạy tôi cách lắng nghe những “tín hiệu yếu” (weak signals) – những cảm giác “lấn cấn” mà lý trí chưa thể giải thích rõ. Đó không phải sự do dự, mà là lời nhắc để nhìn lại mọi khía cạnh của vấn đề trước khi quyết định. Chúng ta không thể kiểm soát mọi kết quả, nhưng luôn có trách nhiệm với tác động của quyết định đó đối với lương tâm mình.

PV: Sống và làm việc tại Melbourne (Úc) từ 2003 – 2008, đâu là sự khác biệt lớn nhất giữa văn hóa kinh doanh Úc và Việt Nam theo cảm nhận của chị?

Jenny Lâm: Ở Westpac, hai giá trị tôi được đào tạo nhất quán là Integrity (sự nhất quán giữa tin - nói - làm) và Transparency (minh bạch trong ra quyết định). Tôi nhận ra sự khác biệt lớn nhất không nằm ở trình độ chuyên môn, mà là cách xây dựng niềm tin. Ở Úc, người ta tin vào thể chế, hệ thống và quy trình. Ở Việt Nam, các mối quan hệ và sự linh hoạt lại giữ vai trò quan trọng.

Khi trở về Việt Nam năm 2009, tôi nhận thấy trong lĩnh vực tài chính vẫn còn tồn tại những “vùng xám”. Trong tâm lý học có khái niệm cognitive dissonance (mâu thuẫn nội tâm) – trạng thái xảy ra khi niềm tin và hành động không còn đồng nhất. Vì được đào tạo trong môi trường đề cao tính minh bạch, tôi nhận thấy mình sẽ không thể cảm thấy bình an nếu phải sống quá lâu trong sự mâu thuẫn đó. Vì vậy, tôi chọn cách trung thành với hệ giá trị của mình thay vì tiếp tục dấn thân vào những vị trí quản lý cao cấp nhưng không phù hợp với tiêu chuẩn cá nhân.

PV: Là người Việt, mang dòng máu doanh nhân, làm việc trong môi trường phương Tây, chị tìm thấy bản sắc của mình ở đâu?

Jenny Lâm: Gia đình và môi trường Australia đã ảnh hưởng lớn đến tư duy của tôi, nhưng không điều gì định nghĩa hoàn toàn "tôi là ai". Tôi tin mỗi người sinh ra với khí chất riêng; gia đình và môi trường chỉ là nơi nuôi dưỡng, còn bản sắc thực sự được hình thành từ những lựa chọn và cách chúng ta phản ứng trước cuộc đời.

Hành trình của tôi chưa bao giờ đi theo một kế hoạch cố định. Sau những năm làm việc tại Westpac, tôi từng nghĩ mình sẽ gắn bó lâu dài với tài chính. Năm 2007, khi Ba rời ngành ngân hàng, gia đình thành lập một công ty chứng khoán và ông kỳ vọng tôi sẽ nối nghiệp. Nhưng cuộc sống lại mở ra một lộ trình khác. Năm 2008, tôi rời ngân hàng để sinh con đầu lòng. Khi trở về Việt Nam năm 2009, tôi dành trọn vẹn thời gian cho gia đình. Sau đó, thương vụ chuyển nhượng công ty chứng khoán của gia đình diễn ra, khiến lộ trình mà Ba hình dung cũng khép lại một cách tự nhiên. Tôi bắt đầu hành trình mới với vai trò thành viên HĐQT doanh nghiệp gia đình và nhà đầu tư độc lập.

Tôi tin vào chữ "duyên" nhưng không tin định mệnh quyết định tất cả. Duyên chỉ đưa cơ hội đến, còn việc bước qua cánh cửa đó ra sao là lựa chọn của mỗi người. Chính những lựa chọn ấy tạo nên bản sắc của chúng ta. Tôi sống với tinh thần "go with the flow" – không phải buông xuôi, mà là chuẩn bị kỹ lưỡng kiến thức, giữ vững giá trị cốt lõi và bình thản đón nhận những gì cuộc sống mang đến. Khi một cánh cửa khép lại, tôi không tiếc nuối, bởi đó có thể là cách cuộc sống mở ra một hướng đi phù hợp hơn.

Trước đây, tôi từng hoàn thành cự ly half-marathon, chinh phục hang Sơn Đoòng hay tập đánh golf. Tôi luôn xem mỗi trải nghiệm là một cách khám phá giới hạn bản thân. Vì thế, hành trình học thuật hiện tại – từ Thạc sĩ ESG đến Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh – là một bất ngờ thú vị. Việc học với tôi là cách tìm hiểu sâu về con người: điều gì tạo nên tính cách, vì sao mỗi người lại suy nghĩ và ra quyết định theo những cách khác nhau. Đó là hành trình tìm kiếm câu trả lời cho chính mình và mở rộng góc nhìn về thế giới.

PV: Theo chị, phụ nữ lãnh đạo thế hệ mới cần những phẩm chất gì?

Jenny Lâm: Tôi nghĩ mỗi thế hệ đều có những thuận lợi và khó khăn riêng. Tôi không cho rằng phụ nữ lãnh đạo của thế hệ hôm nay giỏi hơn hay bản lĩnh hơn thế hệ trước. Điều khác biệt lớn nhất là chúng ta có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận tri thức, công nghệ và những cách làm việc mới.

Ngày nay, công nghệ không chỉ thay đổi cách chúng ta làm việc mà còn thay đổi cách chúng ta học, kết nối và xây dựng sự nghiệp. Chúng ta có thể làm việc với cả thế giới ngay tại nơi mình sống. Những mô hình làm việc linh hoạt cũng giúp phụ nữ có thêm thời gian cho bản thân và gia đình thay vì buộc phải lựa chọn giữa sự nghiệp và cuộc sống cá nhân như nhiều thế hệ trước.

Theo tôi, đó là một thay đổi rất tích cực. Thành công ngày nay không còn chỉ được đo bằng chức vụ hay quy mô công việc, mà còn ở việc mỗi người có thể chủ động xây dựng cuộc sống theo những ưu tiên của riêng mình.

Điều tôi rất thích ở thế hệ hôm nay là cơ hội học tập gần như không còn bị giới hạn bởi địa lý hay điều kiện như trước. Chỉ cần có Internet, tinh thần học hỏi và một thiết bị kết nối, chúng ta có thể tiếp cận những kiến thức, chuyên gia và các cộng đồng trên khắp thế giới và đây thực sự là một lợi thế rất lớn nếu chúng ta biết tận dụng.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ thật sự có ý nghĩa khi đi cùng với tinh thần học hỏi và trách nhiệm. Kiến thức có thể thay đổi rất nhanh, công nghệ cũng phát triển từng ngày, nhưng đạo đức nghề nghiệp, sự tử tế và khả năng xây dựng niềm tin với người khác vẫn là những giá trị không bao giờ cũ.

Vì vậy, tôi nghĩ người phụ nữ lãnh đạo của thế hệ mới không cần cố gắng trở thành một hình mẫu hoàn hảo. Điều quan trọng hơn là biết tận dụng những cơ hội mà thời đại mang lại để phát triển sự nghiệp theo cách phù hợp với mình, đồng thời vẫn có thời gian cho bản thân, gia đình và những điều mình thật sự trân trọng trong cuộc sống.

PV: Ai là người phụ nữ truyền cảm hứng mạnh mẽ nhất cho chị?

Jenny Lâm: Đó là một nữ doanh nhân rất bình thường ở Australia – bà Joan Kennedy, một khách hàng cũ của gia đình tôi tại Melbourne. Bà bắt đầu khởi nghiệp ở tuổi 49, sau khi người con út bước sang tuổi 18. Trước đó, bà là mẹ của bốn người con, một người vợ và một người nội trợ toàn thời gian. Công việc kinh doanh của bà khởi đầu rất giản dị, chỉ từ niềm yêu thích những sản phẩm thủ công và việc bán hàng tại các chợ phiên cuối tuần. Từ một sở thích cá nhân, bà cùng con gái từng bước xây dựng nên một doanh nghiệp chuyên phân phối các sản phẩm thêu tay và quà tặng mang đậm bản sắc văn hóa Australia đến các cửa hàng trên khắp nước Úc. Sau gần 25 năm điều hành doanh nghiệp, bà bán lại công ty và nghỉ hưu ở tuổi 73. Quá trình đồng hành cùng bà đã dạy tôi rằng: thành công không cần đạt được ở một độ tuổi nhất định. Mỗi phụ nữ đều có thể viết nên nhiều chương đời khác nhau và mỗi chương đều có giá trị nếu đó là lựa chọn xuất phát từ chính mình.

PV: Chị có thông điệp nào gửi đến những người trẻ đang đứng giữa lựa chọn kế thừa hay kiến tạo con đường riêng?

Jenny Lâm: Mỗi người chúng ta sinh ra đều có một hoàn cảnh gia đình, một môi trường giáo dục và những trải nghiệm rất khác nhau. Chính những điều đó tạo nên những hành trình rất riêng. Vì vậy, tôi không nghĩ có một công thức chung hay một lời khuyên có thể đúng với tất cả mọi người khi chúng ta chưa thật sự hiểu bối cảnh của họ. Nếu bạn được sinh ra trong một gia đình có truyền thống, hãy biết trân trọng những giá trị mà gia đình trao cho mình, nhưng cũng đừng để điều đó giới hạn những khả năng khác của bản thân. Còn nếu bạn không có một điểm xuất phát đặc biệt, cũng đừng vội nghĩ mình bất lợi.

Điều đáng đầu tư nhất là hành trình thấu hiểu chính mình. Khi hiểu rõ những giá trị mình theo đuổi, điểm mạnh và giới hạn của bản thân, bạn sẽ đưa ra những quyết định bình tĩnh, tự tin và bền vững hơn. Hãy chú trọng sự tự trọng (self-respect): không dùng hoàn cảnh làm lý do để từ bỏ những điều có thể thay đổi, nhưng cũng đừng ép mình sống theo kỳ vọng của người khác. Với tôi, sống có đạo đức, chăm sóc tốt gia đình và làm tốt trách nhiệm của mình, như vậy đã là đủ.

Cám ơn những chia sẻ của chị rất nhiều!