Họa sĩ Trần Thảo Hiền: "Hội họa là một hành trình bền bỉ và đầy hạnh phúc”

Sau gần hai thập kỷ gắn bó với hội họa chuyên nghiệp, họa sĩ đương đại Trần Thảo Hiền đã khẳng định một dấu ấn riêng độc đáo qua các sáng tác về thể loại tranh tĩnh vật và những tranh phản chiếu tinh tế trên mặt nước. Không chỉ là một người miệt mài đứng trước giá vẽ, chị còn được biết đến với vai trò nhà sưu tập và là người sáng lập Vietnam Art Space (VAS), một cộng đồng nghệ thuật độc lập uy tín kết nối đông đảo nghệ sĩ, nhà sưu tập và công chúng trong nước cũng như quốc tế.

Nhân dịp chị đang chuẩn bị cho dự án triển lãm cá nhân đánh dấu hành trình 20 năm sáng tác, chúng tôi đã có buổi trò chuyện sâu sắc với nữ họa sĩ về chuyện đời, chuyện nghề và những trăn trở đối với thị trường mỹ thuật Việt Nam hiện nay.

Chân dung họa sĩ Trần Thảo Hiền

- Con đường đến với hội họa của chị bắt đầu từ một khoảnh khắc bất ngờ nào đó, hay là kết quả của một hành trình dài tích lũy? Điều gì đã thực sự “giữ” chị lại với nghề khi xuất phát điểm của chị có vẻ muộn hơn nhiều đồng nghiệp khác?

Có lẽ với tôi, đó là một hành trình đến khá muộn. Từ nhỏ tôi đã luôn muốn được học vẽ, nhưng vì tự nghĩ mình không có năng khiếu bẩm sinh nên chưa từng dám cầm bút. Mãi đến năm 2006, tôi mới gom đủ can đảm để bắt đầu bước những bước đầu tiên. Mục đích ban đầu của tôi thật ra rất khiêm tốn: học vẽ để bớt tự ti, để hiểu về hội họa tốt hơn, giúp bản thân khi đứng trước một bức tranh trong bảo tàng hay gallery có thể cảm nhận được nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc hơn.

Nhưng nghệ thuật vốn có một cách rất riêng để giữ người ở lại. Càng học, càng vẽ, tôi lại càng thấy mình gắn bó sâu nặng với nó lúc nào không hay. Hội họa làm tôi bắt đầu nhìn mọi thứ xung quanh bằng một lăng kính hoàn toàn khác. Những điều rất bình thường trong cuộc sống, ngay cả những vật nhỏ bé nhất, đều hiện lên với một vẻ đẹp riêng biệt.

Và tôi chỉ muốn giữ lại những khoảnh khắc tuyệt diệu đó bằng nét vẽ, như một cách lưu giữ thế giới của riêng mình. Trong khi mọi người xung quanh đều bận rộn và đi rất nhanh, tôi thấy mình may mắn khi được “đi chậm” một chút để ngắm nhìn vạn vật, khung cảnh xung quanh kỹ hơn.

- Chị từng sống, học tập tại Moscow và sáng tác giữa nhiều nền văn hóa, nhiều vùng địa lý khác nhau. Điều đó ảnh hưởng như thế nào đến ngôn ngữ hội họa của chị và liệu có khi nào chị cảm thấy mình bị chênh vênh giữa hai thế giới, không hoàn toàn thuộc về nơi nào?

Tôi yêu tất cả những mảnh đất mình từng đi qua, vì mỗi nơi đều sở hữu một đời sống rất riêng mà chỉ vùng đất đó mới có. Tôi luôn nhạy cảm và cảm nhận rõ rệt sự khác biệt của không gian, không khí, ánh sáng, con người lẫn cảnh sắc. Những thay đổi ấy liên tục mang lại cho tôi sự hứng thú và kích thích ham muốn sáng tạo.

Khi đứng trước cái đẹp, tôi thường tự hỏi làm sao có thể giữ lại trên mặt giấy những điều đặc trưng, thú vị và đáng nhớ nhất. Tôi mong rằng khi người xem đứng trước tranh của tôi, họ có thể cùng tôi cảm nhận về một khoảng không gian, một thời gian và cả tình yêu mà tôi đã dồn vào cảnh vật đó.

Việc được đặt chân đến nhiều nơi trên thế giới, xem nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau mang lại cho tôi những trải nghiệm tuyệt vời. Trong tôi luôn có một sự giao thoa văn hóa tự nhiên, và điều đó hiển hiện rõ nét trong tranh, làm cho hội họa trở nên thú vị hơn trước hết là với chính tôi, và hy vọng là cả với người thưởng lãm.

Tôi nghĩ chỉ khi mình thật sự thích và rung động với tranh của mình thì mới có thể làm cho ai đó cảm động. Tôi chưa bao giờ có cảm giác mình lạc lõng hay không thuộc về nơi nào, bởi vì hội họa sở hữu một ngôn ngữ riêng biệt tối cao, nó có khả năng kết nối cảm xúc xuyên biên giới và làm con người hạnh phúc hơn.

Tác phẩm Một chiều mùa hè 80x100, 2021, sơn dầu trên toan

- Nghệ thuật và kinh doanh thường bị đặt ở hai cực đối lập nhau. Nhưng thực tế, để tồn tại và phát triển bền vững với nghề, một họa sĩ cần có tư duy như thế nào? Chị định nghĩa thế nào về việc “kinh doanh” nghệ thuật của chính mình?

Tôi nghĩ mỗi họa sĩ trước hết cần là một cá thể độc lập, phải định hình được ngôn ngữ hội họa, tư duy và triết lý riêng của mình, không lặp lại hay bị lẫn với bất cứ ai. Khi mình luôn miệt mài sáng tạo, yêu nghề và rèn luyện một cách nghiêm túc, thì theo thời gian, tự khắc giá trị của mình sẽ dần được nhận biết và tỏa sáng.

Việc tham gia các triển lãm nhóm, hay làm triển lãm cá nhân ở những giai đoạn sáng tác chín muồi là cách tốt nhất để tác phẩm được tiếp cận với công chúng. Khi đó, người sưu tập và những người yêu tranh chân chính sẽ tự tìm đến bạn.

Tôi không nghĩ nghệ thuật và kinh doanh hoàn toàn đối lập. Với tôi, “kinh doanh” trong nghệ thuật không phải là bán bằng mọi giá, mà là hiểu rõ giá trị thực của tác phẩm và tìm cách để nó đến đúng người trân trọng. Một họa sĩ cũng cần có sự tỉnh táo nhất định: biết mình đang ở đâu, chọn đúng không gian để xuất hiện và đi cùng với những gallery hay đối tác phù hợp. Tuy nhiên, nếu không có thực lực nghề nghiệp cốt lõi mà chỉ dựa vào những “chiêu” tiếp thị hay quảng cáo thì không bao giờ có thể đi xa và bền vững.

Con đường hội họa là một hành trình khắc nghiệt. Nó đòi hỏi tư duy, sự sáng tạo liên tục, sức khỏe, tính kỷ luật và một tinh thần bền bỉ, bởi người nghệ sĩ phải tập trung làm việc độc lập trong thời gian dài, có khi rất cô đơn. Đôi khi, sự công nhận còn cần cả một chút may mắn, có khi tính bằng cả một đời người vẫn chưa thấy kết quả.

Vì vậy, điều quan trọng nhất với tôi vẫn là làm việc hết mình để tạo ra tác phẩm tốt. Khi tác phẩm đủ mạnh, công chúng sẽ đón nhận, các gallery hay nhà sưu tập sẽ tự tìm đến gõ cửa.

- Nếu nhìn lại toàn bộ hành trình đã qua, đâu là tác phẩm hoặc bộ tác phẩm mà chị cảm thấy nó thực sự là “chính mình”, không phải vì nó đẹp hay được đón nhận nhất, mà vì nó nói đúng điều chị muốn nói nhất?

Với tôi, mỗi tác phẩm đều bắt đầu từ một thôi thúc rất riêng từ sâu thẳm bên trong, như một nhu cầu tự nhiên muốn được hiện hữu. Mỗi bức tranh đều mang theo một phần đời sống nội tâm của tôi, như những “đứa con tinh thần” được hình thành qua thời gian, cảm xúc và trải nghiệm sống. Ở những thời điểm khác nhau, chúng mang những tiếng nói khác nhau, nhưng đều là những gì chân thật nhất mà tôi có thể diễn đạt.

Tôi không nghĩ có một tác phẩm duy nhất nào đại diện hoàn toàn cho mình. Có lẽ chính toàn bộ hành trình, với tất cả những thay đổi, tìm kiếm và tích lũy, mới là “chân dung” đầy đủ nhất của Trần Thảo Hiền.

Tác phẩm Giai điệu mùa thu, 120x210, 2021, sơn dầu

- Chị đánh giá thế nào về thị trường mỹ thuật Việt Nam hiện nay? Làm sao để người Việt, đặc biệt là giới doanh nhân, những người có khả năng đầu tư tài chính, thực sự hiểu và trân trọng nghệ thuật chứ không chỉ mua tranh như một thứ đồ trang trí thuần túy?

Theo tôi, thị trường mỹ thuật Việt Nam đang ngày càng khởi sắc. Thời gian gần đây xuất hiện nhiều nhà sưu tập hơn, điều đó rất đáng quý vì họ đang góp phần lưu giữ các giá trị văn hóa nghệ thuật của người Việt. Không ít người đã tham gia các chương trình đấu giá quốc tế, mang tranh của họa sĩ Việt trở lại quê hương, đồng thời nhiều bảo tàng tư nhân lớn nhỏ cũng bắt đầu hình thành. Tuy nhiên, tôi mong các nhà sưu tập sẽ dành sự quan tâm nhiều hơn đến các họa sĩ đương đại, đặc biệt là những họa sĩ trẻ đang sống hoàn toàn bằng sáng tác.

Việc mua tranh của họ không chỉ là sưu tập, mà còn giúp nghệ sĩ có điều kiện tiếp tục làm nghề, có thêm động lực đi trên con đường dài, thay vì chỉ tập trung vào những tên tuổi đã thành danh hay các danh họa của quá khứ.

Họa sĩ Trần Thảo Hiền trong không gian phòng tranh cá nhân

Tôi nghĩ thị trường rất cần những “mạnh thường quân” nghệ thuật, những người nuôi dưỡng hệ sinh thái sáng tạo. Bên cạnh đó, cũng cần đầu tư nhiều hơn cho các bảo tàng và gallery để các triển lãm được giám tuyển tốt, có chất lượng nghệ thuật cao và trưng bày trong không gian xứng đáng. Khi có những không gian chuyên nghiệp như vậy, các doanh nhân và người yêu nghệ thuật sẽ muốn đến trải nghiệm và nảy sinh mong muốn sở hữu những tác phẩm thực sự có giá trị. Để hiểu và trân trọng nghệ thuật, người sưu tập cần dành thời gian sống cùng tác phẩm, tìm hiểu về nghệ sĩ và bối cảnh ra đời của nó.

Khi đó, việc sở hữu một bức tranh không còn là mua một món đồ, mà là bắt đầu một mối quan hệ. Một tác phẩm nghệ thuật duy nhất, mang dấu ấn riêng của người nghệ sĩ sẽ đồng hành cùng người sưu tập theo thời gian như một giá trị sống. Nghệ thuật, vì thế, không phải là một khoản chi tiêu tiêu sản, mà là một cách đầu tư lâu dài vào chất lượng sống.

Xin cảm ơn những chia sẻ sâu sắc của chị.

Thực hiện: Huyền Trang