Tế bào T-điều hòa: “Người gác cổng” thầm lặng của hệ tiêu hóa

Ngày 6/10/2025, giải Nobel Y Sinh học vinh danh khám phá về cơ chế giúp hệ miễn dịch “biết điều” không quay sang tấn công chính cơ thể mình. Nhân vật chính của khám phá ấy là tế bào T-điều hòa, và ít ai ngờ, chúng lại nắm giữ một trong những chìa khóa cho sức khỏe hệ tiêu hóa, thậm chí cả vẻ đẹp làn da.

Bài viết được thực hiện bởi TS. Lê Học Lãnh Vân - Thành viên sáng lập Công ty Y Chính Xác – Phụ trách Genome & Gene

KHI HỆ MIỄN DỊCH CẦN MỘT NGƯỜI ĐIỀU PHỐI

“Hệ miễn dịch mạnh mẽ của cơ thể cần được điều hòa, nếu không chúng có thể tấn công cơ quan chính chúng ta” - thông cáo của Hội đồng Nobel mở đầu như vậy khi công bố giải Y Sinh học 2025 thuộc về ba nhà khoa học Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi, với công trình về dung nạp miễn dịch ngoại vi - cơ chế ngăn hệ miễn dịch quay lại làm hại chính cơ thể.

Cơ thể người có 11 hệ cơ quan, mỗi hệ một nhiệm vụ: hệ Tiêu Hóa hấp thu dưỡng chất, hệ Hô Hấp thu nạp oxy, hệ Tuần Hoàn vận chuyển máu và dưỡng chất, hệ Bài Tiết đào thải chất cặn. Hệ Miễn Dịch đứng trong hàng ngũ ấy, với nhiệm vụ chống lại vi trùng, virus xâm nhập từ bên ngoài, đồng thời tiêu diệt cả những tế bào ung thư hay hoại tử sinh ra từ chính bên trong.

Đội quân miễn dịch ấy gồm khoảng 15 loại bạch cầu. Bài viết này chỉ xin nói về ba loại tế bào T: tế bào T hỗ trợ, tế bào T sát thủ, và đặc biệt là tế bào T-điều hòa - “vị trọng tài” giữ cho phản ứng miễn dịch không đi quá đà. Nếu miễn dịch yếu, cơ thể không đủ sức chống đỡ; nếu miễn dịch mạnh quá mức, nó có thể quay sang tấn công chính cơ thể, gây bệnh tự miễn hay sốc phản vệ. Việc phát hiện vai trò cân bằng này của tế bào T-điều hòa (viết tắt là Tregs) chính là nội dung cốt lõi của giải Nobel năm nay.

RUỘT - MẶT TRẬN BẬN RỘN NHẤT CỦA HỆ MIỄN DỊCH

Trong đường ruột người, số vi sinh vật cộng sinh nhiều đến kinh ngạc: hơn 35 nghìn tỷ tế bào, thuộc 500 đến 1.000 loài khác nhau, nhiều hơn cả tổng số tế bào của chính cơ thể (khoảng 30 nghìn tỷ). Đây không phải “khách trọ” vô hại: chúng giúp tiêu hóa đạm, béo, carbohydrate, và giữ cho niêm mạc ruột luôn khỏe mạnh, ổn định. Thiếu chúng, con người chúng ta khó lòng tồn tại.

Chính vì tiếp xúc trực tiếp với thức ăn và cả mầm bệnh lẫn trong đó nên ruột trở thành nơi hệ miễn dịch phải trực chiến nhiều nhất: khoảng 70–80% tế bào miễn dịch của cơ thể tập trung tại mô bạch huyết đường ruột. Nhiệm vụ của hệ miễn dịch ở đây rất tinh tế: vừa tấn công vi sinh vật gây bệnh, vừa phải “nhận diện” để không đụng đến các vi sinh vật cộng sinh có lợi. Người đảm nhận sự phân định khéo léo ấy chính là tế bào T-điều hòa.

KHI GEN “TRỤC TRẶC”: TỪ FOXP3 ĐẾN RỐI LOẠN TIÊU HÓA

Gen FOXP3, nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X, mã hóa một loại protein giữ vai trò đặc biệt: kích thích sự hình thành tế bào Tregs, giúp ổn định và tăng cường khả năng ức chế phản ứng tự miễn của chúng hệ miễn dịch.

Nhiều biến thể di truyền có thể làm giảm hoạt lực của tế bào T-điều hòa, một số nằm ngay trên gen FOXP3 (như rs3761548, rs2232365, rs2294021), số khác nằm ở những gen liên quan như IL2RA/CD25 (rs2104286) hay STAT3 (rs3087243, rs4796793).

Khi hoạt động của tế bào T-điều hòa suy yếu, khả năng “giữ hòa khí” của hệ miễn dịch cũng giảm theo. Cơ thể dễ rơi vào tình trạng tự miễn: hệ miễn dịch quay sang tấn công chính mình. Tại đường ruột, điều này đồng nghĩa với việc tấn công luôn cả những vi sinh vật cộng sinh có lợi, phá vỡ thế cân bằng của hệ vi sinh đường ruột và làm tổn thương niêm mạc ruột. Hậu quả là hàng loạt rối loạn tiêu hóa có thể xuất hiện, từ thí dụ như viêm Crohn đến gây ra tình trạng kém hấp thu dưỡng chất khiến cơ thể suy nhược.

Một chi tiết đáng chú ý: trong hệ vi sinh đường ruột cân bằng, hai nhóm vi sinh có lợi là Clostridia và Bifidobacteria không chỉ ngăn vi sinh có hại phát triển, mà còn giúp Tregs mạnh mẽ hơn. Khi nhóm vi sinh này bị ức chế, hệ tiêu hóa càng thêm rối loạn và những rối loạn ấy không dừng ở đường ruột: chúng còn ảnh hưởng đến tốc độ lão hóa và cả vẻ đẹp làn da. Biết được trạng thái hệ gen của mình có mang các biến thể nói trên hay không, chính là cơ sở để mỗi người chọn một chế độ ăn phù hợp, giúp các biến thể ấy không biểu hiện ra thành bệnh, đồng thời tái lập thế cân bằng cho hệ vi sinh đường ruột.

CÂN BẰNG ĐỘNG: BÀI HỌC CŨ DƯỚI ÁNH SÁNG KHOA HỌC MỚI

Sự điều hòa miễn dịch giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, và ngược lại, một hệ vi sinh đường ruột cân bằng cũng nuôi dưỡng chính hoạt động điều hòa đó, một vòng tương hỗ hai chiều. Khi sự điều hòa này gặp trục trặc, người ta dễ cảm thấy mệt mỏi, dễ bệnh mỗi khi điều kiện sống thay đổi. Trong bối cảnh con người ngày nay dùng kháng sinh nhiều hơn, chế độ ăn cũng biến đổi nhanh hơn, môi trường đường ruột theo đó mất dần tính đa dạng sinh học và khả năng thích nghi thì liệu hệ vi sinh đường ruột có còn hoạt động hiệu quả không? Một câu hỏi đáng suy ngẫm cho tất cả chúng ta.

Điều này gợi nhớ đến nguyên tắc cân bằng động trong y học cổ truyền: cân bằng âm dương, cân bằng khí huyết, cân bằng giữa các cơ quan có cùng lối sống gần gũi với thiên nhiên, mùa nào thức nấy, cân bằng giữa làm việc và nghỉ ngơi, giữ tâm tính điềm tĩnh. Tất cả những điều tưởng như xưa cũ ấy, hóa ra đều góp phần nuôi dưỡng một hệ vi sinh đường ruột lành mạnh, một tinh thần thư thái, một nội tiết cân bằng, và qua đó, điều hòa cả hoạt động miễn dịch lẫn hoạt động gen trong cơ thể, giữ gìn sức khỏe một cách bền lâu.

Quý vị có thể đón đọc ấn phẩm Phong cách doanh nhân tháng 8/2026 với những bài viết chuyên sâu về Sức khỏe, dinh dưỡng cùng các câu chuyện truyền cảm hứng của cộng đồng doanh nhân Việt. 

Liên hệ đặt mua ngay: 0938 223 770 - Mr. Ngọc Huy

Theo businessstyle.vn